ΒΙΒΛΙΟ

 Στο πόνημα αυτό ο Καλλίμαχος Καρασάββας επιχειρεί να αποφλοιώσει τον πυρήνα της παθογένειας που οδηγεί στην τοξικομανία ψηλαφίζοντας τη δομή της οικογένειας και τις λειτουργικές επιδράσεις της στη γέννηση και άνδρωση τέτοιων φαινομένων.

Η οικογένεια αποτελεί για όλους μας έναν ισχυρό και καθοριστικό θεσμό επιρροής, επίδρασης και διαμόρφωσης, σε μεγάλο βαθμό, του χαρακτήρα κάθε ανθρώπου. Ωστόσο, πολλές επιστημονικές έρευνες, αναλύσεις και διαπιστώσεις οδηγούν σε συμπεράσματα μέσα από τα οποία πιστοποιούμε την αρνητική, πολλές φορές, επίδραση λειτουργικών παθογεννητικών δράσεων μέσα στη δομή της οικογένειας. Η προσπάθεια που γίνεται στο έργο αυτό αποσκοπεί στο να αναδείξει και να περιγράψει με επιστημονικό τρόπο τις σκιές πίσω από τις οποίες εδράζουν παθογενή φαινόμενα που ανατρέπουν τη σωστή ισορροπία στην οικογενειακή λειτουργία με συνέπεια να μετατρέπονται σε πηγές που πυροδοτούν και τροφοδοτούν μεθεπόμενες εξελίξεις στη ζωή των παιδιών τέτοιων οικογενειακών προφίλ.

Το έργο αυτό, καταστάλαγμα επιστημονικής γνώσης και εμπειρίας του συγγραφέα, καρπός μελέτης και διαπραγμάτευσης ερευνών μεγάλων επιστημόνων της εποχής μας, μπορεί να αποτελέσει οδηγό και σύμβουλο για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να διεισδύσει στην πηγή που γεννά πολλά φαινόμενα ώστε ενημερωμένος να μπορεί με πιο χειραφετημένο τρόπο να σταθεί απέναντι σε τέτοιου είδους εξελίξεις και να τις αντιμετωπίσει. Η προσπάθεια του συγγραφέα είναι να φωτίσει όλο αυτό το σκιερό περιβάλλον που θρέφει τα φαινόμενα αυτά και να υποδείξει στο βαθμό του δυνατού, λύσεις.

Το ζητούμενο στην εποχή μας που κατακλύζεται από τέτοιου είδους φαινόμενα που μετατρέπονται σε γεγονότα είναι πώς θα μπορέσουμε, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά αυτές τις αρνητικές καταστάσεις.

Κουρουμπλής Παναγιώτης
Υπουργός Υγείας

Με ιδιαίτερη χαρά υποδέχτηκα την πρόταση του εκλεκτού φίλου ψυχολόγου Καλλίμαχου Καρασάββα, να προλογίσω το σύγγραμμα του με τίτλο “Ψυχικά τραύματα μέσα στην Οικογένεια. Γονείς, νέοι & ναρκωτικά”.

Γνωρίζω καλά το συγγραφέα και έχω βαθύτατα εκτιμήσει το ήθος του, την ευρυμάθειά του και τους υψηλούς στόχους του. Οι λαμπρές σπουδές του σε φημισμένα πανεπιστήμια της Γαλλίας και η μακρά θητεία του σε διακεκριμένους δασκάλους της ιατρικής του έδωσαν τη βαθειά γνώση στην ειδικότητά του.

Η διάρθρωση της ύλης του συγγράμματος έχει ως εξής: αποτελείται από 14 ενότητες – κεφάλαια που το καθένα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναλύετε με γλαφυρό και διεξοδικό τρόπο. Εξετάζετε η παιδική ηλικία του τοξικομανούς κατά την οποία πληθώρα παραγόντων διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη συναισθηματική και σεξουαλική του εξέλιξη και συμβάλλουν αποφασιστικά στην ολοκλήρωση ή μη της προσωπικότητάς του.

Η εφηβική ηλικία αποτελεί σημαντική και κρίσιμη καμπή της ζωής του, όπου το σεξουαλικό στοιχείο παίζει πρωτεύοντα ρόλο. Παράλληλα προσπαθεί να επιβιώσει σύμφωνα με τον ηθικό κώδικα που ενεφύσησαν οι γονείς. Τονίζεται και αναλύεται με τεκμηριωμένη μέθοδο ο ρόλος της μητέρας, αλλά και του πατέρα. Περιγράφονται από ψυχαναλυτικής σκοπιάς τα τρία στάδια του καθρέφτη και οι αιτίες που προκαλούν το σύνδρομο του σπασμένου καθρέφτη μέσα από τη σχέση μητέρας – παιδιού. Αναλύονται εκτενώς οι ενδοοικογενειακές δομές, οι συγκρουσιακές καταστάσεις, οι διαστροφικές συμπεριφορές και γενικά η ψυχοπαθολογία των οικογενειών των τοξικομανών. Η ναρκισσιστική αποπλάνηση μέσα στην οικογένεια είναι ένα σημαντικό, από ψυχαναλυτικής απόψεως, πρόβλημα που ανάγεται στο πρώιμο στάδιο της συναισθηματικής, κυρίως, εξέλιξης του νεογέννητου. Η μητέρα ικανοποιεί τις ανάγκες του παιδιού ενώ παράλληλα εκπληρώνει και τις δικές της ασυνείδητες επιθυμίες.

Η ποιότητα των ενδοοικογενειακών σχέσεων καθορίζει και συγχρόνως πυροδοτεί την εμφάνιση διαφόρων μορφών διαστροφικής συμπεριφοράς, όπως ηδονιστική διάθεση, περιπλάνηση, εκπόρνευση, αιμομικτικές αποπλανήσεις, τοξικομανία, ακόμη και εκδήλωση ψυχοσικών αντιδράσεων. Η σεξουαλική κακοποίηση του παιδιού αποτελεί τον πυρήνα των ψυχικών τραυματισμών. Οι συνέπειες είναι επώδυνες και κατατάσσονται σε βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Τα κακοποιημένα σεξουαλικά παιδιά αποτελούν συχνά «εν δυνάμει» τοξικομανείς. Ουσιαστικό ρόλο στην προκειμένη περίπτωση παίζουν οι πρωταρχικές τους άμυνες (μηχανισμοί αμύνης του Εγώ).

Η θέση του τοξικομανούς έναντι του νόμου είναι ανύπαρκτη έως μηδενική, είτε σε πραγματικό είτε σε συμβολικό επίπεδο, όπως εξηγεί στο οικείο κεφαλαίο ο συγγραφέας. Περιγράφονται οι εκφάνσεις των ναρκισσιστικών προσωπικοτήτων και κατατάσσει τους τοξικομανείς σε αυτή την κατηγορία.

Ο πρόλογος πρέπει να είναι κατά κανόνα συνοπτικός και ουσιαστικός και υπό την έννοια αυτή δεν επιτρέπεται η μακρηγορία του λόγου. Γενικά η δομή της ύλης είναι εντυπωσιακή, η ανάλυση σφαιρική και εμπεριστατωμένη2, ο λόγος γλαφυρός και κατανοητός και η συνολική προσπάθεια του συγγραφέα αξιέπαινη. Πιστεύω ότι παρέχει πολύτιμα στοιχεία όχι μόνον για τους ειδικούς, αλλά και για κάθε πνευματικό άνθρωπο. Εκφράζω τα θερμά συγχαρητήρια και ευελπιστώ για νέες συγγραφικές δραστηριότητες στο μέλλον.

Γιάννης Σουρέτης
Νευρολόγος Ψυχίατρος
Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου
Ανώτατος γενικός αρχίατρος Ε.Α.

Τα παθολογικά στοιχεία των οικογενειών των τοξικομανών έχουν καθοριστεί ως εξής:

  • έλλειψη γενεαλογικών ορίων
  • επισφαλές επίπεδο εξατομίκευσης των ενηλίκων
  • αντιστροφή των ρόλων μέσα στην πυρηνική οικογένεια, με την έννοια ότι το παιδί παίρνει τη θέση του γονέα
    (δηλαδή αναλαμβάνει ένα ρόλο ενηλίκου)
  • οικογενειακοί μύθοι που έχουν μεγάλη σπουδαιότητα
  • ασυμφωνία του γονεϊκού ζεύγους και μυστικές συμμαχίες με τα παιδιά, που μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε αιμομικτικές σχέσεις

Σε αυτά τα πλαίσια προκύπτει το ακόλουθο ερώτημα σε σχέση με το ρόλο του τοξικομανούς στο οικογενειακό πλαίσιο: «Για ποιον κάνει χρήση ναρκωτικών; Ποιον προστατεύει περισσότερο; Τι είναι αυτό που το σύμπτωμα-χρήση επιτρέπει στην οικογένεια να αποφύγει;»

Ο Α. Eiguer, ασχολούμενος ερευνητικά με την οικογένεια του τοξικομανούς διαπιστώνει πως:

1) Η οικογένεια του εφήβου τοξικομανούς διαταράσσεται από διαστροφικές συμπεριφορές.

2) Σε σχέση με τις άλλες οικογένειες, οι συμπεριφορές αυτές είναι ποιοτικά διαφορετικές από τις διαστροφικές ναρκισσιστικές συμπεριφορές που παρατηρούμε στις οικογένειες των ψυχωτικών ασθενών, αλλά μοιάζουν επίσης μ' εκείνες που παρουσιάζονται στις οικογένειες των παραβατικών, των ανορεξικών ή των σεξουαλικά διαστροφικών.

3) Οι συμπεριφορές αυτές καθορίζουν ή ειδικότερα φροντίζουν να διατηρηθεί η προδιάθεση που απολήγει στην τοξικομανία.

Η οικογενειακή θεραπεία οφείλει να εντοπίσει και να αναδείξει κυρίως τις συμπεριφορές αυτές, μέσα στην ενδεχόμενη προοπτική της μεταβίβασης»

Εκ νέου ο Ferenczi καταδεικνύει, με έναν τρόπο επεξηγηματικό, ότι μια σχέση αυτού του είδους μπορεί να πραγματοποιηθεί: «Οι αιμομικτικές αποπλανήσεις παράγονται συνήθως ως εξής: ένας ενήλικος και ένα παιδί αγαπιούνται· το παιδί έχει παιγνιώδεις φαντασιώσεις, όπως το να κατέχει ένα μητρικό ρόλο απέναντι στον ενήλικο. Αυτό το παιχνίδι μπορεί να πάρει μια μορφή ερωτική αλλά, εντούτοις, το παιδί, μένει πάντα στο επίπεδο της τρυφερότητας. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και στους ενηλίκους, κυρίως με εκείνους στους οποίους υπάρχει μια ψυχοπαθολογική προδιάθεση. Οι ενήλικοι αυτοί συγχέουν το παιχνίδι των παιδιών με τις δικές τους ασυνείδητες επιθυμίες, οι οποίες συνιστούν απόρροια ενός δικού τους πρώιμου σεξουαλικού τραύματος και επιδίδονται σε σεξουαλικές πράξεις μ' ένα παιδί, χωρίς να αναλογιστούν τις συνέπειες».

Εν κατακλείδι, σε μεγάλο ποσοστό, οι τοξικομανείς αναφέρουν ότι είχαν υπάρξει θύματα αιμομιξίας ή άλλων σεξουαλικών παραβάσεων. Οι συνέπειες του βιώματος αυτού είναι πολλαπλές και έχουν ιδιαίτερη σημασία τόσο στον τομέα της σεξουαλικότητας, όσο και σε αυτόν των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων, αλλά και στα μύχια της ψυχικής τους λειτουργίας. Το παιδί το οποίο έχει υπάρξει αντικείμενο σεξουαλικής ή άλλης επίθεσης, θα καταφύγει στις στρατηγικές προσαρμογής και προστασίας που προσφέρει η εξάρτηση από ψυχοτρόπες ουσίες, από τη διατροφή ή από τη σεξουαλικότητα. Στα πλαίσια της διαδικασίας επανένταξης, πολλά από τα θύματα αναφέρουν ότι «επέζησαν κυρίως χάρη στην εξάρτηση τους από τις ουσίες»